دلایل کمبود ویتامین د،تشخیص و راهکارهای درمانی آن

افزودن به پسندها

توضیحات

مقدمه: ویتامین د نقش بسیار مهمی در سراسر بدن به ویژه در توسعه و استحکام استخوان بدن دارد.مواجهه کافی با نور خورشید و مصرف لبنیات غنی شده با ویتامین د نقش مهمی در پیشگیری از کمبود این ویتامین در بدن دارد.با این حال کمبود این ویتامین یک مشکل مشترک در بسیاری از جوامع به ویژه در سنین سالمندی می‌باشد.

دراین مقاله به دلایل اصلی کمبود ویتامین د،راه های پیشگیری و درمان آن می پردازیم:

ویتامین د چیست؟ ویتامین د یک ویتامین محلول در چربی است که چندین نقش مهم در بدن بر عهده دارد از جمله:

-کمک به جذب فسفر و کلسیم لبنیات از روده کوچک

-مهار ترشح هورمون پاراتیروئید؛هورمونی که در تجزیه استخوان نقش دارد.

علاوه بر این اثرات ویتامین د کمک میکند تا سطح کلسیم و فسفر در خون نرمال باقی بماند و در سلامت استخوانها نقش دارد. همچنین این ویتامین اثرات مفیدی بر عضلات و تقویت سیستم ایمنی داشته که نیازمند بررسی و تحقیق بیشتر در این زمینه است.

منابع طبیعی ویتامین د:این ویتامین زیر پوست تحت تاثیر نور آفتاب ساخته میشود.مقدار نور افتاب لازم جهت ساخت آن بستگی به سن،رنگ پوست، نحوه مواجهه با نور خورشید و تحت تاثیر سایر مشکلات پزشکی می‌باشد.ساخت ویتامین د توسط پوست با افزایش سن کاهش می‌یابد.به علاوه افرادی که رنگ پوست تیره تری دارند به ویژه در ماه های زمستان نیازمند مواجه بیشتری با نور آفتاب می‌باشند تا ویتامین د مورد نیاز بدن آنها ساخته شود.

یکی دیگر از منابع مهم ویتامین د مواد غذایی هستند.از جمله ماهی های چرب (روغن کبد ماهی)،و به مقدار کمتر از آن در تخم مرغ. در ایالت متحده آمریکا شیرگاو با ویتامین د غنی می‌شود به گونه ای که هر یک لیوان شیر(معادل تقریبی 250 گرم) حاوی 100 واحد ویتامین د می‌باشد.در سایر نقاط جهان نیز ممکن است غلات را با این ویتامین غنی کنند.

اگرچه ویتامین د در روغن کبد ماهی وجود دارد اما برخی از روغن های ماهی حاوی مقدار بالایی ویتامین آ نیز می‌باشند که در صورت مصرف بیش از حد میتواند به کبد آسیب برساند.

دلایل کمبود ویتامین د

دلایل اصلی این کمبود عبارتند از:

-کمبود آن در مواد غذایی و عدم مواجهه کافی با نور آفتاب

-عدم توانایی روده در جذب این ویتامین

-عدم توانایی در فرآوری و تبدیل به فرم فعال این ویتامین به خاطر مشکلات کبدی و کلیوی.

دریافت ناکافی:نوزادان،کودکان و سالمندان در خطر کمبود دریافت ویتامین د هستند.شیرخواران به دلیل کمبود ویتامین د در شیر مادر و شیر خشکها و سالمندان هم به خاطر عدم تغذیه مناسب و همچنین سوء جذب(حتی با وجود تغذیه مناسب) در معرض کمبود این ویتامین قرار دارند.

مواجه ناکافی با نور خورشید: والدین نوزادان و کودکان معمولا مانع از قرار دادن فرزندان خود مقابل نور آفتاب می‌شوند که همین امر موجب کاهش ساخت ویتامین د می‌شود.البته مواجه با آفتاب در این سنین نیز به دلیل خطر ایجاد سرطان پوست توصیه نمی‌شود.بزرگسالان هم به ویژه کسانی که پوست تیره دارند و مواجهه محدودی با نور آفتاب دارند نیز در معرض کمبود آن قرار دارند.به علاوه با افزایش سن میزان ساخت و ذخیره ویتامین د در بدن هم کاهش می‌یابد.همچنین در ماه های سرد سال مواجه با نور خورشید کمتر شده و در تابستان هم استفاده از کرم های ضد آفتاب موجب کاهش ساخت ویتامین د می‌شود.

جراحی و بیماریهایی که در جذب چربی و ویتامین د اختلال ایجاد می‌کنند: برخی بیماریها مانند سلیاک،کرون و سیستیک فیبروزیس توانایی روده در جذب ویتامین د را کاهش می‌دهند.

برخی جراحی ها که در آن بخشی از دستگاه گوارش برداشته می‌شوند مانند بای پس معده و جراحی های روده نیز ممکن است در جذب این ویتامین اختلال ایجاد کنند.

بیماریهای کلیوی و کبدی: کلیه و کبد آنزیم های مهمی برای تبدیل ویتامین د جذب شده از مواد غذایی و ساخته شده در پوست به فرم فعال آن دارند.لذا افرادی که بیماریهای مزمن کلیوی و کبدی دارند در معرض کمبود فرم فعال ویتامین د قرار دارند.

دلایل کمتر شایع کمبود ویتامین د نقص ژنتیکی و یا اکتسابی در تولید آنزیم های کبدی و کلیوی فعال کننده آن است.

خطرات عمده کمبود ویتامین د: مهم ترین خطر کمبود ویتامین د کمبود سطح خونی کلسیم و فسفر و نرمی استخوان در کودکان و بزرگسالان است.با این حال امروزه به دلیل غنی شدن مواد غذایی با ویتامین د کمتر شاهد چنین مشکلاتی در جوامع هستیم.

کمبود غیر بالینی ویتامین د (Subclinical" vitamin D deficiency)

به شرایطی گفته میشود که در آن سطح ویتامین د در خون پایین تر از حد نرمال بوده اما فرد علامت بالینی ندارد. هرچند این کمبود با کاهش جذب کلسیم در روده میتواند سبب کاهش تراکم استخوان و زمینه ساز بروز پوکی استخوان و در مواردی موجب کمبود خفیف سطح خونی کلسیم و افزایش سطح هورمون پاراتیروئید شود که همه ی اینها خطرات شکستگی استخوان و کاهش کیفیت زندگی فرد را به دنبال خواهد داشت.

لذا تشخیص و درمان کمبود ویتامین د میتواند در سلامت استخوان ها و همچنین سلامت سایر ارگانهای بدن مانند قلب و عروق، عضلات و سیستم ایمنی مهم باشد.

تشخیص کمبود ویتامین د: کمبود ویتامین د با اندازه‌گیری سطح خونی 25-هیدروکسی ویتامین د قابل تشخیص است.هرچند تعریف دقیقی برای سطح نرمال آن وجود ندارد اما برخی گروه ها تقسیم بندی زیر را در نظر میگیرند:

-اگر سطح خونی 25-هیدروکسی ویتامین د بالاتر از 30 نانوگرم بر میلی‌لیتر (یا 75 نانومول بر لیتر) باشد نرمال است.

-اگر سطح خونی 25-هیدروکسی ویتامین د بین 20 تا 30 نانوگرم بر میلی‌لیتر (یا 50 تا 75 نانومول بر لیتر) باشد ناکافی است.

- اگر سطح خونی 25-هیدروکسی ویتامین د کمتر از 20 نانوگرم بر میلی‌لیتر (یا 50 نانومول بر لیتر) باشد کمبود جدی تلقی می‌شود.

چه کسانی نیاز به آزمایش سطح ویتامین د دارند؟ به طور کلی همه ی افراد نیازی به این آزمایش ندارند اما کسانی که بیشتر اوقات در خانه به دور از نور خورشید هستند،افراد در خانه سالمندان،افراد با مشکلات مزمن کبدی و کلیوی، افرادی که در گذشته با ضربات سبک دچار شکستگی شده اند و مبتلا به پوکی استخوان هستند و کسانی که سطح خونی فسفر و کلسیم آنها پایین است باید این آزمایش را انجام دهند.

درمان کمبود ویتامین د: مکمل های مختلفی برای جبران کمبود ویتامین د وجود دارد. دو فرم اصلی این مکمل ها ارگوکلسیفرول (ویتامین د2) و کوله کلسیفرول (ویتامین د3) است که بیشتر توصیه به مصرف ویتامین د3 می‌شود زیرا این فرم به طور موثرتری سطح خونی د3 را بالا برده و فرم طبیعی آن است.

مقدار مصرف ویتامین د: مقدار مصرف مکمل د به ماهیت و شدت کمبود آن بستگی دارد.در کسانی که مشکل جذب ویتامین د ندارند به طور کلی:

-اگر سطح خونی کمتر از 10 نانوگرم بر میلی‌لیتر (یا 25 نانومول بر لیتر) باشد توصیه به مصرف هر هفته یک عدد پرل خوراکی 50000 واحد بین المللی ویتامین د2 یا د3 به مدت شش تا هشت هفته و بعد از آن مصرف 800-1000 واحد د3 هر روز می باشد.

-اگر سطح خونی بین 10 تا 20 نانوگرم بر میلی‌لیتر(یا20 تا 25 نانومول بر لیتر) باشد معمولا توصیه به مصرف 600-800 واحد بین المللی د3 به صورت خوراکی روزانه برای یک دوره سه ماهه میباشد.هرچند بسیاری از افراد به دوزهای بالاتری نیاز دارند و مقدار ایده آل مصرف برای هر شخص با اندازه گیری مرتب سطح خونی آن مشخص میشود تا در صورت عدم افزایش مقدار بیشتری روزانه خورده شود و زمانیکه سطح خونی آن نرمال شد روزی 800 واحد باید خورده شود.

-اگر سطح خونی بین 20 تا 30 نانوگرم بر میلی‌لیتر(یا50 تا 75 نانومول بر لیتر) باشد درمان با 600-800 واحد د3خوراکی روزانه تا رسیدن به مقدار نرمال ادامه می‌یابد.

- در نوزادان و کودکانی که سطح خونی زیر 20 نانوگرم بر میلی‌لیتر(50 نانومول بر لیتر) می باشد درمان با 5000-1000 واحد خوراکی ویتامین د2(بسته به سن کودک) به مدت دو تا سه ماه و تا رسیدن به سطح نرمال ادامه می‌یابد.

در افرادی که سطح ویتامین د نرمال دارند نیز مصرف روزانه 800 واحد برای پیشگیری از کمبود آن توصیه می‌شود.

در افرادی که ویتامین د استفاده میکنند لازم است کلسیم هم درکنار آن به میزان 1000 میلیگرم برای اقایان و خانم ها قبل از یائسگی و 1200 میلیگرم برای خانم ها در سن یائسگی و پس از آن مصرف شود.

مانیتورینگ

در افرادی که مکمل ویتامین د استفاده میکنند لازم است تا سه ماه بعد از شروع مصرف نسبت به کنترل سطح خونی آن اقدام کنند تا بر اساس آن نسبت به مقدار مصرف در ادامه تصمیم گیری شود.

عوارض جانبی ویتامین د:

عوارض جانبی آن ناشایع و ناچیز بوده مگر آنکه سطح خونی به بالاتر از 100 نانوگرم بر میلی لیتر برسد که در این صورت خطراتی چون افزایش سطح کلسیم خون و سنگهای کلیوی فرد را تهدید مینماید.با این حال لازم است افراد در مصرف مولتی ویتامین ها و فرآورده های مختلف حاوی ویتامین د دقت کنند تا از مصرف همزمان آنها اجتناب شود.

پیشگیری از کمبود ویتامین د:

همانطور که در بالا اشاره شد نیاز به ویتامین د برای هر شخص بسته به رنگ پوست،سن،تغذیه،میزان مواجهه با نور خورشید و بیماریهای زمینه ای که دارد متفاوت است.به طور کلی بزرگسالان برای پیشگیری از کمبود این ویتامین به روزانه 800 واحد مکمل خوراکی نیاز دارند که این میزان در سالمندان بستری در خانه افزایش می‌یابد.

همه‌ی نوزادان و کودکان از بدو تولد به روزانه 400 واحد مکمل ویتامین د خوراکی نیاز دارند که به طور معمول این میزان در قطره های مولتی ویتامین موجود در بازار وجود دارد.مواجهه با نور آفتاب در این گروه سنی به دلیل خطر ایجاد سرطان پوست توصیه نمی‌شود.

تهیه و تنظیم: مهدی امامی

دکتر فاطمه دولت آبادی

جزئیات خاص

آپارات ---

تمامی حقوق نزد داروخانه سیزده آبان محفوظ است.